Oostindisch avontuur

  • Duitsers in dienst van de VOC (1600-1800)

 

3

Auteur: Roelof van Gelder

Nederlands

Uitgeverij Boom

september 2003

Ongeveer één miljoen mensen hebben in de loop der tijd als soldaat, matroos, koopman, klerk, chirurgijn of pakhuisknecht de Verenigde Oostindische Compagnie in Azië gediend. De helft van deze mannen kwam uit het buitenland en de meesten van hen waren Duitser. Juist zij hebben hun belevenissen opgeschreven. De historicus Roelof van Gelder heeft tientallen journalen, memoires, reisverslagen en autobiografieën van deze Duitsers opgespoord. Aan de hand van die persoonlijke documenten, waarvan de meeste niet eerder bekend waren, weet hij door te dringen tot de belevingswereld van deze mensen: hun achtergrond, hun motieven om aan te monsteren bij de V O C, hun beleving van de lange reis naar Azië aan boord van de grote Oost-Indiëvaarders, hun leven in Azië en hun terugkeer naar Europa. Het Oost-Indisch avontuur kan gelezen worden als een collectieve biografie. het schildert voor de eerste maal een beeld van het dagelijkse leven van het lagere personeel van de Compagnie.

 

In de 17de en 18de eeuw reisden ongeveer één miljoen mensen op VOC-schepen naar Azië; ongeveer de helft daarvan waren buitenlanders, waarvan een groot deel uit Duitsland. In dit boek onderzoekt de auteur, maritiem historicus, de persoonlijke ervaringen en belevingswereld van 47 Duitsers aan de hand van hun autobiografische reisbeschrijvingen. Achtereenvolgens komen aan bod: het personeelsbeleid van de VOC, het profiel van de Duitse VOC-dienaar, het genre en de betrouwbaarheid van het autobiografische reisverslag. Daarna beschrijft Van Gelder de loopbaan van de betrokken personen: hun motieven om naar Nederland te reizen en bij de VOC aan te monsteren, het leven aan boord en in Azië, de terugreis en hun terugkeer in Duitsland, waar ze hun belevenissen op papier zetten. Hun leven blijkt een bestaan onder voortdurende dreiging: van zielverkopers, strenge tucht, honger, dorst, ziekten, rovers en stormen. Slechts een enkeling bereikte een hoge post in de VOC-hiërarchie; de meesten bleven gewoon soldaat of handwerksman. Met deze boeiende studie verrijkt Van Gelder het historische beeld van de VOC, juist door de persoonlijke invalshoek van de gebruikte, autobiografische reisverslagen.<br/>(Biblion recensie, P.F.Th.M. Turk.)